کانکس در زمین کشاورزی؛ فقط یک کانکس است یا ممکن است با مسئله تغییر کاربری مواجه شویم؟ یکی از تصورات رایج میان مالکان باغ‌ها و اراضی کشاورزی این است که اگر به جای احداث ساختمان، یک کانکس، آلاچیق یا اتاق نگهبانی در زمین قرار گیرد، چون بنای ساختمانی به معنای متعارف ایجاد نشده، بنابراین نیازی به طی تشریفات قانونی وجود ندارد. اما از نظر حقوقی، موضوع به همین سادگی نیست. هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در دادنامه شماره ۷۴۴ مورخ ۱۴۰۱/۰۴/۲۱، بندهای ۱، ۲ و ۳ بخشنامه سازمان امور اراضی کشور را در قسمتی که امکان استقرار کانکس، آلاچیق، اتاق کارگری و نگهبانی را بدون اخذ مجوز از کمیسیون تبصره ۱ ماده ۱ قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ‌ها و صرفاً با موافقت رئیس سازمان جهاد کشاورزی فراهم می‌کرد، ابطال کرد. این رأی در عمل چه معنایی دارد؟ نمی‌توان صرفاً با این استدلال که: «کانکس است و ساختمان نیست.» «متراژ آن کم است.» «برای نگهبانی باغ استفاده می‌شود.» «رئیس جهاد کشاورزی با آن موافقت کرده است.» موضوع را از تشریفات قانونی مربوط به تغییر کاربری خارج دانست. نکته مهم این است که در مقررات مورد بررسی، برای برخی موارد نصاب‌ها و استثناهای متراژی نیز پیش‌بینی شده بود و هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، مقررات را در حدی که چنین استثناهایی را خارج از صلاحیت کمیسیون ایجاد می‌کرد، ابطال کرد. اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد این رأی به این معنا نیست که هر کانکس در هر زمین و تحت هر شرایطی الزاماً مشمول یک حکم واحد است. پیش از هر اقدامی باید مشخص شود زمین موردنظر: در چه محدوده‌ای قرار دارد؛ دارای چه نوع کاربری است؛ داخل یا خارج از محدوده قانونی روستا قرار گرفته است؛ آیا مشمول طرح هادی مصوب روستا است یا خیر؛ و چه مقررات خاصی بر آن حاکم است. برای مثال، وضعیت برخی اراضی واقع در محدوده قانونی روستاهای دارای طرح هادی مصوب می‌تواند با اراضی خارج از این محدوده متفاوت باشد. بنابراین اگر قصد دارید در یک باغ یا زمین کشاورزی کانکس، آلاچیق، اتاق کارگری یا اتاق نگهبانی احداث یا مستقر کنید، بهتر است قبل از هرگونه اقدام، ابتدا وضعیت حقوقی و کاربری زمین و مقررات حاکم بر آن بررسی شود. اول استعلام و بررسی حقوقی؛ بعد اقدام. چرا که هزینه بررسی و استعلام پیش از اجرا، معمولاً بسیار کمتر از هزینه و تبعاتی است که ممکن است در نتیجه احداث یا تغییر کاربری غیرمجاز، بعداً به مالک تحمیل شود. عطا زارع | وکیل پایه یک دادگستری @vakil.atazare این مطلب صرفاً جهت آگاهی عمومی است و بررسی وضعیت هر ملک، مستلزم توجه به اسناد، موقعیت ملک، کاربری و مقررات حاکم بر همان ملک است.